سرطان کبد یک بیماری جدی است که با رشد کنترلنشده سلولهای بدخیم در داخل کبد ایجاد میشود. این سرطان به دو شکل اصلی ظاهر میشود:
سرطان اولیه کبد: که سلولهای سرطانی مستقیماً در خود کبد آغاز میشوند.
سرطان ثانویه (متاستاتیک) کبد: که سرطان از اندام دیگری (مانند روده بزرگ، پستان یا ریه) به کبد گسترش مییابد.
شایعترین نوع سرطان اولیه کبد، کارسینوم هپاتوسلولار (HCC) نام دارد که حدود ۷۵ تا ۸۵ درصد موارد را تشکیل میدهد.
عوامل خطر اصلی: چه کسانی در معرض هستند؟
شناسایی عوامل خطر کلید پیشگیری و تشخیص زودهنگام است. مهمترین این عوامل عبارتند از:
هپاتیت ویروسی مزمن: عفونت طولانیمدت با ویروس هپاتیت B (HBV) و ویروس هپاتیت C (HCV) مهمترین عامل خطر جهانی است.
سیروز کبدی: این وضعیت که در آن بافت سالم کبد با بافت اسکار جایگزین میشود، یک پیشزمینه اصلی برای سرطان است. سیروز میتواند ناشی از هپاتیت مزمن، الکل یا بیماری کبد چرب غیرالکلی باشد.
مصرف زیاد و مزمن الکل
بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD/NASH): این بیماری که با چاقی و دیابت نوع ۲ مرتبط است، به سرعت در حال تبدیل به یک علت شایع سرطان کبد در کشورهای توسعهیافته است.
مواجهه با سم آفلاتوکسین: که در غلات و آجیل کپکزده یافت میشود.
برخی شرایط ژنتیکی: مانند هموکروماتوز (افزایش تجمع آهن) و کمبود آلفا-۱-آنتیتریپسین.
علائم هشداردهنده: چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در مراحل اولیه، سرطان کبد اغلب یک بیماری “خاموش” است و ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکند. با پیشرفت بیماری، علائم زیر میتوانند ظاهر شوند:
زردی: زرد شدن پوست و سفیدی چشمها
درد شکم: بهویژه در ناحیه فوقانی و راست شکم
کاهش وزن غیرقابل توضیح و از دست دادن اشتها
احساس پری سریع پس از خوردن حتی مقدار کمی غذا
تهوع و استفراغ
خستگی مفرط و ضعف عمومی
تورم شکم ناشی از جمع شدن مایع (آسیت)
راههای تشخیص: چگونه سرطان کبد تأیید میشود؟
برای تشخیص دقیق، پزشکان از روشهای مختلفی استفاده میکنند:
تستهای تصویربرداری:سونوگرافی، سیتیاسکن و امآرآی برای دیدن کبد و شناسایی تومورها.
آزمایش خون: اندازهگیری آلفا-فتوپروتئین (AFP) که میتواند در برخی از انواع سرطان کبد افزایش یابد.
بیوپسی کبد: در برخی موارد، یک نمونه کوچک از بافت کبد با سوزن برداشته میشود و زیر میکروسکوپ بررسی میشود تا تشخیص قطعی شود.
گزینههای درمان: یک برنامه شخصیشده
انتخاب روش درمان به شدت به مرحله سرطان، تعداد و اندازه تومورها، عملکرد کبد و سلامت کلی بیمار بستگی دارد. گزینهها شامل موارد زیر هستند:
جراحی (رزکسیون): برداشتن بخشی از کبد که حاوی تومور است.
پیوند کبد: جایگزینی کل کبد با یک کبد سالم از یک اهداکننده.
تخریب تومور (ابلیشن): استفاده از امواج رادیویی (RF Ablation) یا الکل برای از بین بردن سلولهای سرطانی.
آمبولیزاسیون شریانی (TACE): مسدود کردن خونرسانی به تومور.
پرتودرمانی: از جمله تکنیکهای پیشرفتهای مانند پرتودرمانی استریوتاکتیک (SBRT).
درمان هدفمند و ایمونوتراپی: این داروهای نوین مسیرهای خاص سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهند یا سیستم ایمنی بدن را برای مبارزه با سرطان تقویت میکنند.
اهمیت حیاتی تشخیص زودهنگام
تشخیص سرطان کبد در مراحل اولیه چالشبرانگیز اما بسیار حیاتی است، زیرا گزینههای درمانی در این مرحله موثرتر هستند. برای افراد در معرض خطر بالا (مانند افراد مبتلا به سیروز یا هپاتیت مزمن)، پایش منظم هر ۶ ماه یکبار با سونوگرافی و آزمایش AFP خون ضروری است. اگر شما نیز دارای عوامل خطر شناختهشده هستید، مشاوره منظم با یک متخصص گوارش یا فوقتخصص کبد (هپاتولوژیست) بهترین راهکار دفاعی شماست.
